CMR, “Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı İçin Mukavele Sözleşmesi”dir. Konvansiyonun en önemli amacı, nakliyecinin sorumluluğuna yönelik tek tip bir düzenleme oluşturmaktır.
Coğrafi kapsam
Konvansiyona 50’den fazla ülke taraf olmuştur: Arnavutluk, Ermenistan, Avusturya, Azerbaycan, Belarus, Belçika, Bosna Hersek, Bulgaristan, Hırvatistan, Kıbrıs, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, Gürcistan, Almanya, Yunanistan, Macaristan, İran, İrlanda, İtalya, Ürdün, Kazakistan, Kırgızistan, Letonya, Litvanya, Lübnan, Lüksemburg, Malta, Moğolistan, Karadağ, Fas, Hollanda, Norveç, Polonya, Portekiz, Moldova, Romanya, Rusya Federasyonu, Sırbistan, Slovakya, Slovenya, İspanya, İsveç, İsviçre, Suriye, Tacikistan, Kuzey Makedonya, Tunus, Türkiye, Türkmenistan, Ukrayna, İngiltere ve Özbekistan.
Türkiye’nin konvansiyona katılımı
Türkiye’nin CMR Konvansiyonu’na katılması 07.12.1993 tarihli ve 3939 sayılı Kanunla uygun bulunmuştur. Türkiye, Konvansiyon ile birlikte 05.07.1978 tarihli Protokole de, Sözleşmenin 47. maddesine ihtirazi kayıt konulmak suretiyle taraf olmuştur. İlgili Bakanlar Kurulu kararı 04.01.1995 tarihinde 22161 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Konvansiyonun yapısı
CMR Konvansiyonu’nun geçerli olduğu ülkeler, tek bir yasal sistemle birbirine bağlanmış tek bir hukuki bölge oluşturur; Konvansiyon ulusal hukuk sistemlerinin yanında ayrı bir sistem olarak kabul edilebilir. Malların alındığı yer ile teslim edileceği yerden en az biri akit taraf olan iki farklı ülkede bulunduğunda, ücret karşılığı yapılan her karayolu taşıma sözleşmesi için geçerlidir.
Bu, bir akit ülkede başlayan ya da sona eren ve başkası hesabına gerçekleştirilen her türlü uluslararası karayolu eşya taşımasının, bazı istisnalar hariç, CMR kurallarına tabi olacağı anlamına gelir. Kendi hesabına yapılan taşımalar kapsam dışıdır.
İstisnalar
- Posta gönderileri
- Cenaze sevkiyatları
- Ev eşyası (mobilya) taşımaları
- Özel eşyaların taşınması
CMR taşıma belgesi
Konvansiyon, sözleşmenin bir taşıma belgesi düzenlenerek teyit edilmesi gerektiğini belirtir. Belgenin bulunmaması ya da kaybedilmesi Konvansiyon hükümlerinin geçerliliğini etkilemez. Özel bir format zorunlu değildir; uygulamada belge genellikle karayolu taşıyıcısı tarafından düzenlenir. Ancak bilgilerin çoğu ihracatçıya aittir ve doğruluğundan ihracatçı sorumludur.
Sevk mektubunda bulunması gereken bilgiler
- Düzenlenme tarihi ve yeri
- Göndericinin adı ve adresi
- Taşıyıcının adı ve adresi
- Malların teslim alındığı yer ve tarih ile teslim için öngörülen yer
- Alıcının adı ve adresi
- Malların cinsine ilişkin genel tanım ve ambalajlama şekli; tehlikeli mallarda kabul görmüş tanım
- Kolilerin sayısı, özel işaretleri ve numaraları
- Malların brüt ağırlığı veya başka biçimde ifade edilen miktarı
- Taşımaya ilişkin masraflar (navlun, ek masraflar, gümrük harçları)
- Gümrük ve diğer işlemler için gerekli talimatlar
- Taşımanın, aksine bir hüküm olsa dahi CMR hükümlerine tabi olduğuna dair beyan
Sorumluluk ve tazminat
Taşıyıcının sorumluluğu, kayıp veya hasar için brüt eksik ağırlığın kilogramı başına 8,33 SDR (Özel Çekme Hakkı) ile sınırlıdır. Gecikme hâlinde tazminat, taşıma ücretini aşamaz. Zararın hatalı teslimat, korumada ihmal, eksik dokümantasyon, kusurlu ambalaj, yanlış ısı ya da teslimatta nakit tahsil edilmemesi gibi nedenlerden kaynaklanması hâlinde tazminat ödenmez.